Doç. Dr. Fatih Terzi’nin Çalışması, İstanbul’un Meydanlarına Yeniden Bakıyor

Kentlerin karakteristik açık alanları olan meydanlar; insanların bir araya gelerek kentsel yaşam aktivitelerini gerçekleştirdiği, her an canlı, erişilebilirliği yüksek, sıra dışı mekânsal karakterler gösteren ve mimari tasarım ögelerine sahip alanlardır. Bu açıdan bakıldığında, bir meydanın diğer kentsel açık alanlardan ve işlevlerden farklı olarak belirli mekânsal niteliklerinin ve karakteristik özelliklerinin bulunması, o meydanın özgünlüğüne ve çekiciliğine katkıda bulunur.

Bunun yanında, şehirlerin geçmişten bugüne uzanan mirasının yansımalarını gördüğümüz ve toplulukların sosyokültürel motiflerini taşıyan en önemli kamusal alanlar olan meydanlar, antik dönemlerden bu yana insanların karşılıklı etkileşimde bulunduğu yerler olarak da kabul edilir. Pek çok medeniyete ev sahipliği yapmasıyla köklü bir geçmişe sahip İstanbul da özgün meydanlarıyla taşıdığı büyük potansiyeli gösteriyor. Şehrin kültürel mirasının; restorasyon, rehabilitasyon, yeniden canlandırma vb. doğru uygulamalarla ve titizlikle yapılacak çalışmalarla kente yeniden kazandırılması, mimari ve sanatsal değerini en üst düzeye taşıması yönünden büyük bir önem taşıyor.

İstanbul Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Bölümü akademisyenlerinden Doç. Dr. Fatih Terzi, geliştirdiği çok değişkenli sayısal değerlendirme yöntemiyle İstanbul’daki meydanların mekânsal niteliklerini ve karakteristik özelliklerini; ulaşım ve erişilebilirlik, konveks büyüklük, yapılaşmış çevre, kullanım amacı ve yoğunluk, tipoloji, peyzaj karakteri ve kimlik başlıkları altında 7 faktörle tanımlıyor. Bu yöntemle 38 gösterge üzerinden ölçülen 7 faktör, meydanların mekânsal niteliklerini ve karakteristik özelliklerini ortaya çıkarıyor.

Meydanların Potansiyellerine Göre Sıralanacak
Terzi’nin çalışmasında, her faktör için tanımlanan değişkenler, uzmanlar tarafından 1 ile 10 arasında değişen ölçekte puanlandırılıyor ve daha sonra bu puanlara bağlı olarak “meydan potansiyel indeksi” geliştiriliyor. Faktörlerin eşit ağırlıklı olarak kabul edildiği bu indekste alanlar; tarihi-kültürel miras zenginliği ve kimlik, fonksiyonel çeşitlilik, erişilebilirlik, canlılık ve mekânsal nitelik temalarına göre, sayısal değerlendirme yöntemleriyle inceleniyor.

İndekste en yüksek puanı alan meydan, yüksek düzeyde tarihi ve kültürel miras zenginliği taşıyan, işlevsel çeşitliliğe sahip, erişilebilirliği ve mekânsal niteliği yüksek alanlar olarak tanımlanıyor. Bağımsız tematik sıralama yapılmasını da sağlayan indeks; sadece tarihi ve kültürel mirası zengin olan alanların sıralaması veya en canlı meydanların sıralaması, erişilebilirliği en yüksek meydanlar, en yüksek fonksiyonel çeşitliliğe sahip meydanlar gibi özelleştirilmiş sıralamalar da yapabiliyor.

Doç. Dr. Fatih Terzi’nin çalışması, İstanbul’un farklı tarihi ve kültürel miras özelliklerinin görüldüğü Fatih, Üsküdar ve Eyüp ilçelerinin farklı tipolojik, karakteristik ve dönemsel özellikler gösteren toplam 46 bölgesinde, kentsel meydan potansiyelinin nasıl tespit edileceğine yönelik sayısal değerlendirme yöntemi öneriliyor. Çalışmada potansiyel meydan indeks değerlerinin hesaplanarak 46 bölgenin en yüksek potansiyelden en düşük potansiyele doğru sıralanması hedefleniyor. Ardından, yüksek potansiyelli 15 meydan üzerinde örnek olarak; meydan tasarım ve iyileştirme ile öneri geliştirme çalışmaları yapılacak. Sistem, meydan geliştirme, tasarım ve iyileştirme çalışmalarında kısıtlı bütçe, zaman, emek ve ekipman faktörleri göz önüne alınarak en uygun meydanın belirlenmesi için “karar destek sistemi” adına altyapı sunuyor. Ayrıca, şehirdeki mevcut boşlukların kentsel meydan olarak değerlendirilmesi için gereken müdahaleleri veya iyileştirmeleri tespit edecek ve bunların uygulanmasını sağlayacak

Konuyla ilgili olarak Doç. Dr. Fatih Terzi ile yaptığımız röportajı buradan izleyebilirsiniz.
http://www.itu.edu.tr/akademi/itu-navo-tto/docdr-fatih-terzinin-calismasi-istanbulun-meydanlarina-yeniden-bakiyor